را تعريف و بيان نمود و دبرو هم شاخصي براي اندازهگيري كارايي فني ارائه نمود. اما كار اساسي و كاربردي براي تشخيص كارايي را فارل در سال 1957 انجام داد. او براي اولين بار تخمين كارايي به روش پارامتري را مطرح كرد و به جاي حدس تابع توليد، مقادير دادهها و ستاندهها را مشاهده كرد و مرزي را براي واحدها در نظر گرفت كه آن مرز تابع توليد مرزي است كه شاخصي براي اندازهگيري كارايي محسوب مي شود و در واقع عملكرد بهترين بنگاهها در صنعت را نشان ميداد كه عملكرد بنگاههاي ديگر با آن مقايسه ميشود. او براي اولين بار كارايي كلي (اقتصادي ) توليدكننده را به دو جزء كارايي فني و تخصيصي (قيمت ) تقسيم نمود كه كارآيي فني، نشان دهنده ميزان توانايي يك بنگاه در حداكثرسازي توليد با توجه به عوامل توليد معين است و كارآيي تخصيصي، نشاندهنده توانايي بنگاه براي استفاده از تركيب بهينه عوامل توليد با توجه به قيمت آنهاست. سپس روشي را براي اندازهگيري هر يك از آنها ارائه داد و فروضي را قائل شد، از جمله تك محصولي بودن توليد و ثابت بودن بازدهي نسبت به مقياس و در نهايت، با استفاده از روش برنامهريزي خطي به تحليل كارايي پرداخت(حسين زاده بحريني وديگران،3:1387). از آن پس اغلب روشهاي اندازهگيري كارايي بر اساس روش فارل انجام ميگيرد. با تكميل روش فارل، چارنز، كوپر و رودز (Charnes, et al,1978) در سال 1978 تحليل اوليه را از حالت تك نهاده و تك ستانده به حالت چند نهاده و چند ستانده گسترش دادند. اين روش كه با توجه به حرف اول اسامي آنها روش CCR نام گرفت، مبناي مقاله پايان نامه دوره دكتري ادوارد رودز بود كه به راهنمايي كوپر و چارنز در مورد پيشرفت تحصيلي دانشآموزان آمريكا انجام گرفت(مهرگان،57،1391). پس از آن بنكر چارنز و كوپر(Banker, et al, 1984) در سال 1984 با تكميل روشCCR مدل BCC را معرفي نمودند، امروزه از اين روش در اکثر رشتههاي علمي استفاده ميشود.
2-5-2-1.تعريف ورودي و خروجي در مدل تحليل پوششي دادهها
پارامترها و متغييرهايي که در ارزيابي کارايي مناطق در نظر گرفته ميشوند به دو دسته ورودي و خروجي تقسيم ميشوند که در زير به تعريف وروديها و خروجيها مي پردازيم.
2-5-2-1-1.تعريف ورودي
منظور از وروديها آن متغييرهايي هستند که با افزايش آنها کارايي کاهش پيدا ميکند و با کاهش آنها کارايي افزايش پيدا ميکند در مجموع مي توان گفت که رابطهايي معکوس با کارايي دارند(موحدي و حسيني،1389: 57).
2-5-2-1-2.تعريف خروجي
منظور از خروجيها آن متغييرهايي هستند که با افزايش آنها کارايي افزايش پيدا ميکند و با کاهش آنها کارايي کاهش پيدا ميکند و در واقع رابطهايي مستقيم با کارايي دارند( موحدي و حسيني،1389: 58).
2-6.مدلهاي استاندارد تحليل پوششي دادهها
مدل تحليل پوششي دادهها داراي چهار مدل اصلي و يک مدل کمکي است، که در زير با اين روشها آشنا ميشويم اما بايد توجه داشت که در اين تحقيق از دو روش بازدهي ثابت نسبت به مقياس و بازدهي متغيير نسبت به مقياس استفاده ميشود.

2-6-1.مدل بازگشت به مقياس ثابت(4CRS)
يعني هر مضربي از وروديها همان مضرب از خروجي ها را توليد مي کند، که بازده به مقياس واحدها را ثابت فرض ميکند. اين مدل که اولين مدل DEA است، توسط چارنز، کوپر و رودز در سال 1978 ارائه شد(انوري و ديگران1391، 39). اين مدل را برخي اوقات با حروف CCR5 ميشناسند که برگرفته از نام پديدآورندگان مدل است .
Maximize?(i=1,2,3,4)??:f ?= ?_i??u_ip+Y_ip ?
Subject to : X_1p=1
?_(j=1,2,…,13)??u_ij Y_ij-X_1j?0?
دراين مدل ، u ضريب اهميت هر ستاندهاست. عملگر ? جمع موزون ستاندههاي گروه را محاسبه ميكند. همان‌طوركه مشاهده ميشود ، تابع هدف ما كه بايد حداكثر شود عبارت است از جمع كل ستاندههاي گروه آموزشي pام كه با مجموعه اي از ضرايب كه ميتواند بهرهوري آن گروه را حداكثر نموده همزمان بهرهوري ساير گروه‌ها را (با احتساب همان ضرايب) حداقل سازد. هدف ازاين كار، محاسبه بالاترين عدد كارايي ممكن براي گروه p است. درعين حال، اين حداکثرسازي، ازنوع حداکثرسازي مقيداست. اولاًمخرج كسر كارايي گروه p كه عبارت است از X1p مساوي يك قرار داده شده تا تابع هدف به صورت خطي درآيد و امكان استفاده از تكنيك برنامهريزي خطي فراهم گردد. ثانياً شرط اصلي اين است كه ضرايب منتخب گروه p وقتي در ميزان ستاندههاي توليدي توسط ساير واحدها ضرب ميشود، كارايي هيچ واحدي نبايد از يك تجاوز نمايد، عبارتِ ?_(j=1,2,…,13)??u_ij Y_ij-X_1j?0? در واقع، بيان رياضي همين شرط است: جمع موزون ستانده هر واحد (كه باوزن‌هاي موردنظر واحد p ام وزندهي شده) منهاي نهاده مصرفي آن(كه معادل يك درنظرگرفته شده) نبايد بزرگ‌تر از صفر باشد. انديس j هم به اين دليل اعداد يك تا سيزده را اختيارميكند كه در اين مطالعه، سيزده منطقه شهرداري مورد ارزيابي قرارگرفته است. شکل کلي مدل بازدهي نسبت به مقياس ثابت به صورت نمودار زير است(رهنما و رضوي،156:1391).
شکل 2-3، مدل بازگشت به مقياس ثابت(CRS)

منبع:(نادري کزج و صادقي، 1385 :58-25)
2-6-2.مدل بازگشت به مقياس متغيير(VRS6)
يعني هر مضربي از وروديها، ميتواند همان مضرب از خروجيها يا کمتر از آن و يا بيشتر از آن را، در خروجيها توليد کند. الگويBCC بازده به مقياس را متغير فرض ميکند. اين مدل توسط بانکر، چارنز و کوپر در سال 1984 ارائه شد و اغلب با حروف7BCC شناخته ميشود(قصيري وديگران 10:1386) .
(Maximize)?(i=1,2,3,4)??:z ?= ?_i??u_ip+Y_ip+W?
Subject to : X_1p=1
?_(j=1,2,…,13)??u_ij Y_ij-X_1j+W?0?
u_i وv_j?0
اگرداشته باشيم W=0، عملاً به مدل CRS بازگشتهايم. مثبت يا منفي بودن W به ترتيب، به معني
فزاينده يا كاهنده بودن بازده به مقياس خواهد بود. نمودار زير مرز کارايي و واحدهاي کارا و ناکارا را به صورت شماتيک نمايش ميدهد(رهنما و رضوي،1391 :157). در واقع ميزان کارايي بنگاهها در حالت بازده ثابت نسبت به مقياس(CRS) را مي توان بعنوان اهداف بلند مدت و در حالت بازده متغيير نسبت به مقياس(VRS) را بعنوان اهداف کوتاه مدت براي بنگاههاي غير کارا(ناکارا) درنظر گرفت(امامي ميبدي،1380، 138).
شکل 2-4، مدل بازگشت به مقياس متغيير(VRS)

منبع: (نادري کزج و صادقي، 1385 :58-25)
2-6-3.مدل بازگشت به مقياس افزايشي(IRS)8
بازده افزايشي نسبت به مقياس آن است، که ميزان خروجي به نسبتي بيش از ميزان افزايش وروديها افزايش يابد( بطور مثال اگر ورودي 2 برابر شود، خروجي بيش از 2 برابر افزايش پيداکند)، (قصيري و ديگران 10:1386).

2-6-4.مدل بازگشت به مقياس کاهشي(DRS)9
در صورتي که ميزان افزايش خروجيها کمتر از نسبتي باشد که وروديها افزايش داده شدهاند، بازده کاهشي نسبت به مقياس ايجاد شده است(بطور مثال اگر ورودي 2برابر شود خروجي کمتر از دو برابر افزايش پيدا مي کند). دو مدل فوق توسط چارنز و کوپر در سال 1984 و سيفورد و ترال در سال 1990 ارائه شده است. مدل بازگشت به مقياس متغيير ترکيبي از دو مدل بازگشت به مقياس افزايشي و مدل بازگشت به مقياس کاهشي مي باشد(قصيري و ديگران 10:1386).

2-6-5.مدل ترکيبي
اين مدل توسط چارنز در سال 1985ارائه شد و توسط ترال(1996)، کوپر(1998) و تن (1998) بسط و تعميم يافت، اين مدل داراي جهت مطالعه نميباشد و براي هر يک از مدل هاي فوق (مدل هاي اصلي DEA) يک مدل ترکيبي خواهيم داشت. کاربرد اين مدل بيشتر براي کاهش حجم محاسبات ميباشد(قصيري و ديگران 11:1386).

2-7.ديدگاههاي ورودي- محور و خروجي- محور
براي بهينهکردن ورودي و خروجيهاي مدل بر اساس روش تحليل پوششي دادهها دو روش وجود دارد که عبارت‌اند از (COOPER, 2007: 115) :
يکي روش ورودي محور که مقادير ورودي را تا جايي که در مقدار خروجيها تغيير وارد نکند، کاهش مي‌دهد و ديگري روش خروجيمحور که مقادير خروجي را افزايش مي‌دهد بدون اينکه واحد تصميمگيرنده به ورودي بيشتري نياز داشته باشد.
2-8.مدل رتبهبندي اندرسون- پترسون(کارايي برتر)
اين روش که به روش فراکارايي (SUPER-EFFICIENCY) معروف است براي رتبهبندي کارايي واحدها و سازمانها و… بکار برده ميشود. اين روش توسط آندرسون و پترسون در سال 1993ارائه شد(انوري و ديگران 1391، 59).
2-9.مدل رتبهبندي باردهان (ناکارايي برتر)
اين روش در سال1996 توسط باردهان ايجاد شد و براي رتبهبندي واحدها، سازمانها و … بکار برده ميشود. اين روش رتبهبندي را بر اساس ناکارايي موسسات، واحدها، سازمانها و … انجام مي دهد(قصيري و ديگران 86:1386).
2-10.مزايا و معايب تحليل پوششي دادهها( DEA)
روش تحليل پوششي داده ها داراي مزايا و معايبي هست که در زير به آن پرداخته ميشود.
2-10-1.مزاياي تحليل پوششي دادهها(DEA)
ارزيابي واقع بينانه
ارزيابي همزمان مجموعه عوامل
عدم نياز به وزنهاي از قبل تعيين شده(غيرپارامتري بودن)
جبراني بودن
ارزيابي با گرايش مرزي به جاي گرايش هاي مرکزي
فهم آسان و راحت
تصوير کردن بهترين وضعيت عملکردي به جاي وضعيت مطلوب(قصيري و ديگران 8:1386)
2-10-2.معايب تحليل پوششي دادهها(DEA)
درنظر نگرفتن اختلالات تصادفي و عوامل محيطي
غيرپارامتري بودن اين روش که در برخي موارد منجر به نتايج نه چندان مناسب ميشود.
حساسيت زياد نتايج اين روش به اطلاعات و دادهها (قصيري و ديگران 9:1386).

2-11. روش نصب و کار با نرمافزار DEAFRONTIER
نرمافزار DEAFRONTIER بر مبناي نرمافزار اکسل 2003 ساخته شده است، در واقع اين نرمافزار بر روي نرمافزار اکسل 2003 قابل نصب است. که در زير به نحوه فعالسازي و کار با نرمافزار ميپردازيم.

2- ابتدا اين نرمافزار را بر روي صفحه نمايش کامپيوتر کپي ميکنيم، بعد از آن نرمافزار را باز کرده صفحهايي شبيه صفحه اکسل 2003 باز مي شود. اين نرمافزار قابليت محاسبه کارايي بنگاهها و سازمانها به تعداد سطرها و ستونهاي اکسل را فراهم ميکند. صفحه نمايش اين نرمافزار در ادامه مطالب آمده است.

3- بعد از اينکه نرمافزار را باز کرديم براي راهاندازي و نصب آن بايد طبق مراحل زير عمل نماييم. ابتدا از منوي اصلي نرم افزار گزينه Tools و بعد از آن گزينه Macro را انتخاب ميکنيم، بعد از آن گزينه Security را انتخاب مينماييم، سپس بعد از آن از پنجرهي باز شده گزينه Low را انتخاب مي نماييم، که تمام اين مراحل در شکلهاي زيرآمده است.

4- بعد از مراحل فوق، از منوي اصلي گزينه Tools و بعد از آن گزينه Add-Ins را انتخاب ميکنيم، از پنجرهي Add-Ins دوگزينه DEAFRONTIER و Solver- Add-Ins را تيک ميزنيم، بعد از انجام اين مراحل نرم افزار بر روي اکسل2003 نصب ميشود، و يک گزينه ديگر به نام DEA به منوي اصلي نرمافزار اضافه ميشود، بعد از انتخاب منوي DEA ميتوان به 24 قابليت و دستور اين نرمافزار دسترسي داشت، تمام اين مراحل در عکسهاي زير ديده ميشود.

5- تا اين مرحله با نحوهي نصب و اجراي نرمافزارDEA آشنا شديم، از اينجا به بعد با نحوهي ورود اطلاعات و استفاده از مدلهاي مورد استفاده در اين تحقيق آشنا ميشويم، سربرگ نرمافزار را بايد DATA نامگذاري کنيم، در غير اين صورت نرمافزار عمل نميکند، بعد از اين مرحله نام سازمانهايي که بايد عملکرد آنها ارزيابي شوند را وارد ميکنيم متغييرها را بصورت رديفي و افقي وارد ميکنيم ابتدا وروديها و بعد خروجيها را با يک ستون ف
اصله وارد نرمافزار ميکنيم. البته بايد به ماهيت و مفهوم متغييرهاي ورودي و خروجي توجه نمود که در مباني نظري به تفصيل توضيح داده شده است. در صفحات بعد تصاوير اين مراحل آورده شده است.

6-بعد از مرحله ورود اطلاعات به نرمافزار نوبت به استفاده از مدلها ميرسد، ابتدا بر روي زبانه DEA کليک ميکنيم، اين نرم افزار 24 گزينه و مدل دارد، که در اينجا ما فقط به مدلهاي بکار رفته در اين تحقيق ميپردازيم. اولين مدل، مدل تحليل پوششي دادههاست، که با زدن زبانه DEA گزينه Envelopement Models نام دارد. که با انتخاب اين مدل، پنجرهي مربوط به آن باز ميشود، در اين پنجره هم ميتوان از چهار مدلي که در مباني نظري گفته شد، براي ارزيابي کارايي استفاده کرد و هم ميتوان براي مقادير بهينه متغييرها از گزينه هاي ورودي محور و خروجي محور استفاده نمود. لازم به ذکر است بعد از اجراي مدل نتايج در سربرگهايي ميآيند، امتيازات مقادير کارايي در سربرگ Efficiency و ميزان مقادير بهينه در سربرگTarget ميآيد. که تمام اين مراحل در عکسهاي زير مشاهده ميشوند.

7-براي رتبهبندي عملکرد و همچنين تعيين رتبه مناطق به دو صورت عمل ميشود، يکي براساس کارايي برتر يا فراکارايي و ديگري براساس ناکارايي برتر که به مدل باردهان معروف است. براي رتبهبندي از گزينه و مدل Super – Efficiency استفاده مي شود، بعد از انتخاب اين گزينه، پنجره Super – Efficiency باز ميشود، که اگرگزينه ورودي محور را انتخاب کنيم رتبه بندي براساس کارايي برتر انجام شده و به مدل اندرسون – پترسون معروف است، اما اگر گزينه خروجي محور را انتخاب کنيم، رتبه بندي بر اساس ناکارايي انجام ميشود و به مدل باردهان معروف است. در صفحات بعد تصاوير اين مراحل آمده است.

2-13.جمعبندي و نتيجهگيري فصل دوم
در اين ابتدا مفاهيمي از قبيل کارايي، بهرهوري و اثربخشي تعريف شدند و در مورد ارتباط اين مفاهيم با يکديگر بحث شد، در مورد جايگاه کارايي در نظريه برنامهريزي شهري نيز مطالبي ذکرشده است. در مورد سنجش عملکرد و اهداف و روشهاي ارزيابي آن ، انواع کارايي، مدل تحليل پوششي و تاريخچه مدل تحليل پوششي و همچنين مدلهاي استاندارد آن و مدلهاي رتبهبندي و مزايا و معايب روش تحليل پوششي مطالبي ذکر شده است. در انتهاي اين فصل نيز به نحوهي نصب، راهاندازي و نحوهي استفاده از مدلها و روشهاي تحليل پوششي دادهها و روشهاي رتبهبندي و … پرداخته شده است.

3-1.مقدمه
بدون شک بدون شناخت منطقه مورد مطالعه انجام تحقيق مشکل است و نتايج تحقيق هم با مشکلاتي رو به رو خواهدبود. بنابراين در اين فصل ابتدا به معرفي منطقه مورد مطالعه پرداخته شد، سپس به معرفي شهر مشهد، نحوهي شکلگيري، رشد آن، موقعيت جغرافيايي و طبيعي شهرمشهد، تاريخچه شکلگيري مناطق شهرداري مشهد پرداخته ميشود و در ادامه به معرفي مناطق شهرداري مشهد و برخي از ويژگيها و مشخصات آنها که 13 منطقه ميباشند پرداخته ميشود، و در نهايت اطلاعات کلي مناطق که براي تجزيه و تحليل تحقيق


دیدگاهتان را بنویسید